Bato at Bonggo: Ang ICC, Hustisya, at Ang Laban ng Pilipinas

Wala nang paligoy-ligoy, mga kabunyog. Ang usaping bumabalot sa pangalan nina Senador Ronald “Bato” de la Rosa at Senador Bong Go ay muling sumiklab, matapos lumabas ang balita na maaaring isuko sila sa International Criminal Court (ICC) bilang bahagi ng mga umano’y co-perpetrators sa kontrobersyal na “war on drugs” noong panahon ng administrasyong Duterte. Ang Malakanyang ay nagsalita na, at malinaw: susundin nila ang umiiral na batas. Ngunit ano ba talaga ang ibig sabihin nito, at bakit ito nagdudulot ng matinding tensyon sa pulitika at sa publiko?

Sa umpisa, marapat munang linawin: wala pa pong kaso laban kina Bato at Bonggo sa ating lokal na korte. Ang lahat ng akusasyon ay mula sa ICC, na na-file ni dating senador Antonio Trillanes bilang prosecutor, at hindi sa Pilipinas. Kaya’t nagiging komplikado ang usapin: paano mo ipapatupad ang warrant of arrest kung walang filed complaint sa ating bansa? Kung dadaan sa proseso ng Interpol, ito ay legal at ayon sa batas ng internasyonal, ngunit nagbubukas ito ng diskurso tungkol sa soberanya, hustisya, at politika.

Ang opposition camp ay kritikal: sinasabi nilang laging “sinusuko” ng administrasyong Marcos ang mga Pilipino sa foreign courts. Ngunit malinaw ang paliwanag ng Malakanyang: ang ICC ay neutral at hindi naiimpluwensyahan ng pulitika sa bansa. Kapag dininig ang kaso sa Pilipinas, may panganib ng impluwensya o politikal na bias. Sa ICC, ang proseso ay nakasentro sa evidence-based adjudication, para sa patas at pantay na pagtingin sa lahat ng partido. Ang punto ay simple: hustisya bago pulitika.

Ngunit sa likod ng legal na paliwanag, nakatago ang masalimuot na kasaysayan. Noong panahon ni dating Pangulong Duterte, maraming reports ang inilabas ni Mayor Benjamin Magalong, na nagsilbing oversight sa mga extrajudicial killings (EJKs). Nakalap ang impormasyon tungkol sa mga general na umano’y nasasangkot, ngunit wala pang nakasuhan. Ito ang nagbigay-daan sa internasyonal na intervention: kapag ang domestic system ay hindi makapagsagawa ng hustisya, ang ICC ay may jurisdiksyon upang protektahan ang karapatan ng biktima.

Dito pumapasok ang tensyon: may debate kung dapat ba ang mga kaso ay dumaan sa lokal na korte o direkta sa ICC. Ang Malakanyang ay malinaw: kung wala namang kaso sa Pilipinas, at ang filing ay ginawa sa ICC, wala pong karapatan ang pamahalaan na hadlangan ang proseso. Sa madaling salita, walang politikal na impluwensya mula kay Pangulong Marcos Jr. Ang desisyon ay batay sa umiiral na batas at internasyonal na obligasyon.

Ngunit paano naman ang epekto sa publiko at sa mga supporters? Maliwanag, ang usaping ito ay nagdudulot ng emosyonal na tensyon. Maraming supporters ng mga senador ang magrereact, at may panganib ng kaguluhan sa lansangan. Kaya’t malinaw ang paalala: ang pagsisilbi ng warrant of arrest ay hindi dapat magresulta sa karahasan. Ang hustisya ay para sa lahat—para sa biktima ng umano’y mga EJK at para sa mga akusado na nais ipagtanggol ang kanilang karapatan.

Ang sitwasyon ay nagiging mas kumplikado dahil sa interplay ng politika, media, at public perception. Ang balita, na may kasamang opinyon at speculation, ay mabilis kumalat sa social media. Ang responsibilidad ng media at publiko ay masusing suriin ang facts bago mag-react. Sa ganitong paraan, maiiwasan ang misinformation at sensationalism, at mapapanatili ang dignidad ng bawat partido.

Isa pang aspeto ng kontrobersiya ay ang historical context: ang Pilipinas ay dati nang lumabas sa Rome Statute ng ICC noong administrasyong Duterte. Maraming nag-aakala na ito ay naglilimita sa kakayahan ng bansa na ipatupad ang hustisya sa mga human rights violations. Ngunit, kahit na lumabas sa Rome Statute, may internasyonal na obligasyon ang bansa na cooperate sa ongoing cases, lalo na kung ang mga akusasyon ay filed bago pa man lumabas ang bansa sa ICC. Ibig sabihin, ang proseso ay legal at may pundasyon sa batas.

Sa pangkalahatan, ang isyu nina Bato at Bonggo ay higit pa sa pulitika. Ito ay laban para sa transparency, accountability, at rule of law. Ang ICC ay nagsisilbing neutral ground para sa pagsusuri ng ebidensya, at ang pagtalima ng gobyerno sa proseso ay pagpapakita ng commitment sa hustisya. Ang Malakanyang ay malinaw: susunod sila sa batas, at hindi gagawa ng hakbang na labag sa internasyonal na obligasyon ng bansa.

Ngunit sa kabila ng legal na clarity, nananatili ang tensyon sa publiko. Ang mga supporters ay emosyonal, at may panganib ng kaguluhan sa mga rally o protesta. Kaya’t mahalaga ang responsable at maingat na diskurso: hindi dapat ipasok ang pulitika sa pagsisilbi ng warrant of arrest. Ang hustisya ay para sa lahat—para sa mga biktima, para sa mga akusado, at para sa bansa.

Ang mensahe sa publiko ay malinaw: habang legal na proseso ang umiiral, walang sinuman ang dapat mag-encourage ng kaguluhan. Ang layunin ay hustisya at katotohanan, hindi political scorekeeping. Kung may ebidensya, dapat sundin ang legal na proseso; kung wala, ang karapatan ng akusado ay dapat protektahan. Sa ganitong paraan, ang Pilipinas ay nagpapakita ng mature at responsible na demokrasya, na kayang harapin ang mahihirap at sensitibong isyu.

Sa pagtatapos, ang kaso nina Bato at Bonggo sa ICC ay simbolo ng malalim na ugnayan ng batas, politika, at karapatang pantao. Ang Malakanyang ay malinaw sa kanilang posisyon: susunod sa umiiral na batas, at ipatutupad ang proseso nang patas at walang impluwensya. Ang publiko, sa kabilang banda, ay dapat manatiling maingat at informed, upang hindi maligaw ng sensational claims o misinformation.

Sa huli, ang laban ay hindi lamang sa korte o sa politika. Ito ay laban para sa katotohanan, hustisya, at dignidad ng bansa. Sa Luzon, Visayas, at Mindanao, dapat malinaw ang mensahe: ang bawat Pilipino ay kakampi ng hustisya, at ang batas ay dapat igalang, saan man ito ipatupad—lokal man o internasyonal.

Bunyog, halikan na kasama ka, kapag buklod ay may pag-asa. Luzon, Visayas, Mindanao—isa ang pananaw sa bagong Pilipinas. Ang bunyog ay isisigaw: bunyog, bunyog, bunyog.