PETRON, BILHIN ULIT NG GOBYERNO? ANG LIHIM SA LIKOD NG BILYON-BILYONG DESISYON NA PUMIPIGIL SA MURANG GASOLINA SA PILIPINAS

Sa bawat pagtaas ng presyo ng gasolina at diesel sa mga gasolinahan, tila may isang pangalan na laging bumabalik sa diskusyon ng publiko—Petron Corporation. Parang paulit-ulit na tanong na hindi kailanman tuluyang nasasagot: “Kung gobyerno ulit ang may-ari nito, bababa ba ang presyo ng langis?” Sa gitna ng krisis sa fuel prices na patuloy na nagpapabigat sa bulsa ng mga Pilipino, muling sumisibol ang panawagan ng ilan na ibalik sa pamahalaan ang kontrol sa isa sa pinakamalaking oil companies sa bansa. Ngunit sa likod ng simpleng ideya na ito, may mas malalim, mas komplikado, at mas mabigat na kuwento na ilang dekada nang hinuhukay ng mga ekonomista, politiko, at eksperto sa enerhiya.

Ang Petron Corporation ay hindi palaging pagmamay-ari ng pribadong sektor. Noong dekada 1970s, sa gitna ng pandaigdigang krisis sa langis, nagdesisyon ang pamahalaan ng Pilipinas sa pamamagitan ng Philippine National Oil Company (PNOC) na bilhin ang malalaking assets ng industriya ng langis. Layunin nito ang siguraduhin ang supply at protektahan ang bansa laban sa biglaang pagtaas ng presyo sa pandaigdigang merkado. Mula sa pagsasanib ng mga kumpanyang gaya ng FEL Oil at Esso Philippines, isinilang ang Petron noong 1988—isang state-backed giant na simbolo noon ng kontrol ng gobyerno sa enerhiya.

Sa unang tingin, matagumpay ang eksperimento. Ngunit sa likod ng eksena, unti-unting lumitaw ang isang mabigat na problema: ang subsidy burden. Upang mapanatiling mababa ang presyo ng gasolina para sa publiko, kinakailangang maglabas ang gobyerno ng bilyon-bilyong piso kada taon. Sa halip na kumita ang estado, nagiging parang “butas na balde” ang sistema kung saan ang bawat pagbaba ng presyo ay sinasalo ng kaban ng bayan. Sa kalaunan, naging malinaw sa mga policymakers na hindi sustainable ang ganitong setup.

Kaya noong panahon ni dating Pangulong Fidel V. Ramos, sinimulan ang privatization ng Petron Corporation noong 1994. Ibinenta ang malaking bahagi nito sa pribadong sektor upang maibsan ang pasanin ng gobyerno at gawing mas efficient ang operasyon. Sa pagpasok ng mas maraming private investors, kabilang ang San Miguel Corporation sa ilalim ng liderato ni Ramon Ang, mas naging modernisado ang operasyon ng kumpanya at mas nakasabay sa global oil industry standards.

Ngunit sa kasalukuyang panahon, muling lumalakas ang bulung-bulungan: “Paano kung bilhin ulit ng gobyerno ang Petron?” Ayon sa ilang ulat at pahayag ng negosyanteng si Ramon Ang, ilang beses na umanong inalok ang pagbebenta ng kumpanya pabalik sa estado—ngunit hindi ito tinatanggap ng administrasyon, kahit sa gitna ng kita ng Petron na umaabot sa bilyon-bilyong piso sa mga nakalipas na taon. Dito nagsisimula ang misteryo: kung may oportunidad naman, bakit tila ayaw kunin ng gobyerno?

Sa ibabaw, simple ang sagot—pera. Tinatayang aabutin ng humigit-kumulang ₱450 bilyon o higit pa ang pagbili muli ng isang kompanyang kasing laki ng Petron. Sa halagang ito, maaari nang pondohan ang malawakang imprastraktura, edukasyon, at kalusugan sa loob ng maraming taon. Kaya ang tanong: uunahin ba ang kontrol sa langis o mas maraming ospital at paaralan? Para sa maraming ekonomista, malinaw ang trade-off na ito ay hindi simpleng desisyon kundi isang long-term fiscal gamble.

Ngunit higit pa sa presyo, mas masalimuot ang tinatawag na “subsidy trap.” Sa pananaw ng publiko, mukhang solusyon ang gobyerno-owned oil company dahil inaasahang bababa ang presyo ng gasolina. Ngunit sa realidad ng pandaigdigang merkado, hindi kontrolado ng Pilipinas ang presyo ng krudo. Kapag tumaas ang global oil prices, ang gobyerno mismo ang mapipilitang mag-subsidize—gamit ang buwis ng mamamayan. Sa madaling salita, ang murang gasolina ay babayaran pa rin ng publiko sa ibang paraan: utang, kakulangan sa serbisyo, o bawas pondo sa ibang sektor.

May isa pang layer ng kontrobersiya na madalas hindi napag-uusapan: ang pamamahala. Ang Petron Corporation sa kasalukuyan ay pinapatakbo bilang isang pribadong kumpanya na may malinaw na profit-driven structure. Ayon sa mga eksperto, ang ganitong sistema ay nagbibigay ng efficiency, mabilis na decision-making, at access sa global technology. Ngunit kung ibabalik ito sa gobyerno, may pangamba na maaaring maapektuhan ito ng pulitika, bureaucracy, at mabagal na proseso ng procurement at maintenance—lalo na sa mga kritikal na assets tulad ng refinery operations sa Bataan.

Kasabay nito, naroon din ang batas na Oil Deregulation Law (Philippines), na naglilimita sa direktang kontrol ng estado sa presyo ng langis. Kahit pa bilhin ng gobyerno ang Petron, hindi nito awtomatikong makokontrol ang presyo sa merkado. Ibig sabihin, ang inaasahang “magic solution” ng murang gasolina ay hindi garantisado, maliban na lamang kung babaguhin ang buong polisiya ng industriya ng langis sa bansa.

Ngunit marahil ang pinaka-delikadong layer ng isyung ito ay hindi pera o batas, kundi geopolitics. Sa sandaling ang gobyerno ang direktang may kontrol sa malaking bahagi ng oil supply chain, nagiging bahagi na ito ng mas malawak na relasyon ng Pilipinas sa mga superpower. Halimbawa, kung pipili ang bansa na bumili ng mas murang langis mula sa mga bansang may sanctions tulad ng Russia, Iran, o Venezuela, maaaring maapektuhan ang relasyon nito sa United States—isang mahalagang kaalyado sa kalakalan, depensa, at ekonomiya. Sa ganitong sitwasyon, ang isang desisyon sa gasolina ay maaaring magbunga ng domino effect sa buong ekonomiya.

Dito mas nagiging malinaw ang komplikasyon: ang isyu ng Petron Corporation ay hindi lamang tungkol sa presyo ng diesel o gasolina. Ito ay tungkol sa bilyon-bilyong pondo ng gobyerno, sa kahusayan ng pamamahala, sa batas ng merkado, at sa delikadong balanse ng ugnayang pandaigdig. Sa bawat simpleng tanong ng motorista sa gasolinahan, nakatago ang isang masalimuot na sistema ng global economics at political strategy.

Sa huli, ang tanong na “dapat bang bilhin muli ng gobyerno ang Petron?” ay hindi simpleng oo o hindi. Ito ay laban ng dalawang pananaw: ang kagustuhan ng publiko para sa agarang ginhawa laban sa pangmatagalang katatagan ng ekonomiya. May mga nagsasabing ang solusyon ay hindi pagmamay-ari ng kumpanya, kundi direct subsidy programs para sa mahihirap na sektor—tulad ng mga driver, magsasaka, at transport workers—sa halip na kontrolin ang buong industriya.

Habang patuloy ang pagtaas at pagbaba ng presyo ng langis sa pandaigdigang merkado, nananatiling buhay ang debate. At sa bawat litro ng gasolina na binabayaran ng Pilipino, muling bumabalik ang tanong: ano nga ba ang tunay na halaga ng “kontrol” sa enerhiya—at handa ba tayong bayaran ito?